-
- W ich żyłach płynie
krew: zachodniosłowiańskiej, wschodniosłowiańskiej i wołoskiej. Sami o
siebie mówili Rusnak, ale z czasem przejęli nazwę, pod którą znamy ich
obecnie. Od ich mowy nazwano ich łemki; dokładnie od słowa
łem - na nasze
tylko.
- Ziemie
które zasiedlili nie
były wcześniej wykorzystane przez innych. Byli przybyszami, ale to
właśnie oni zdobyli sobie miano górali Karpackich.
- Łemkowie w Polsce przed wojna żyli w
ścisłej jedności ze sobą w ponad 300 wioskach.
- Łemkowie byli różni od
swoich sąsiadów i chcieli się wyróżniać. Czuli się też wyżsi od innych
grup. Zwali się chłopami z dóbr królewskich nad Osława. Jedyna
różnica o jakiej można mówić wśród Łemków to ta, że ci mieszkający na
wschodzie byli zamożniejsi od tych na zachodzie.
- Stroje
Łemków: rzucająca się w oczy
czuha - czyli
brązowy płaszcz z kapturem, rozpięty i zawieszony na
plecach.
- Łejbyk
- kamizelka z metalowymi guzikami.
- krywulki - czyli naszyjniki z drobnych paciorków, często tak
splecionych, że grubością sięgały do 20cm; nosiły je
kobiety
- Młode kobiety plotły
warkocz w kiskę i nie nakrywały głów. Starsze panny zakrywały głowę
chustą, a mężatki upinały włosy i nosiły czepiec.
- oplicza
- białe koszule ze zdobionymi kołnierzami; dla
kobiet.
- kabaty -
Spódnice
- przyozdabiane były ręcznym
białym drukiem na granatowym tle, a na spódnicę zakładano
zapaskę.
- Codzienne życie
- Łemkowie byli rolnikami, trudnili się też
pasterstwem wypasowym i zbieractwem; jadhody, czerniny, hriby,
(poziomki, maliny leśne, grzyby)
- Zajmowali się też handlem -
wyrabiali z drewna jaworowego i bukowego: łyżki, wałki do ciasta. Z
jodły i świerku - wyrabiali gonty i beczki. Lipa służyła na foremki do
ciast, a fujarki wykonywano z leszczyny. Również kamień służył - z
piaskowca wykonywano żarna i koła młyńskie, krzyże i nagrobki.
- Budownictwo:
chaty były wielofunkcyjne - dwie izby, stajnia,
boisko, i poddasze... wszystko pod jednym dachem. Ludzie i
zwierzęta.
- Budynki były drewniane a
dach dwuspadowy kryty gontem. Łemkowie często malowali ściany swych
domostw. Podłogi w izbach bywały drewniane, jednak zadawalali się też
klepiskiem.
- Zachowały się okazy
architektury Łemkowskiej w: Kwiaoń, Krępna, Bartne i Czarna., oraz
cerkwie w Komańczy i Rzepedzi.
- Obszar:
Najdalej na wschód wysuniętymi wsiami łemkowskimi
były : Solinka, Żubracze, Mików, Duszatyn, Rzepedź i
Jawornik.
- Religia: Są
wyznawcami chrześcijaństwa wschodniego, a wielu z nich szczyci się
przyjęciem chrztu w IX wieku od Świętych Cyryla i Metodego. Obecnie są
podzieleni na prawosławnych i greko-katolików.
- Język: łemkowski jest jednym z dialektów ukraińskiej.
Kształtował się pod wpływem języka polskiego, słowackiego, ale i
węgierskiego i rumuńskiego. Język ten nie miał formy literackiej,
stanowił raczej zespół gwar różniących się od obszaru
zamieszkania.
- Obecnie: w 1983 r. po raz pierwszy
zorganizowano; Łemkowską Wartę - czyli łemkowskie święto. Działa też
wiele stowarzyszeń. powstają nowe zespoły folklorystyczne. Rozwija się
nauczanie języka łemkowskiego.
-
-
|
|
|
- Więcej niż przewodnik.
- Łemkowszczyzna Od ikon do pop-artu.
Praca
skupia się przede wszystkim na charakterystyce miejscowości
zamieszkanych przez Łemków (Rusinów), a także tych, które w ich
dziejach odegrały znaczącą rolę. Dlatego swoje miejsce w książce
znalazły takie miasta, jak Nowy Sącz, Gorlice, Krosno, Sanok, Michalovce,
Humenné, Preszów. W wielu z nich znajdują się skanseny z architekturą
łemkowską.
Dzisiejsza Łemkowszczyzna nadal pełna
jest przeróżnych tajemnic, które można zgłębić, jedynie przemierzając
ją samemu. Nie przestają inspirować pochodzący stąd artyści:
Nikifor, Antonycz i Warhol. Jej skarby, kultury i przyrody, ochroną
otacza UNESCO: Bardiów, Sękowa i Wschodnie Karpaty rozpoczynają listę,
która w przyszłości z pewnością będzie się powiększać. Dlatego
wszystkim zainteresowanym proponujemy wyprawę w uroczy zakątek południowo-wschodniej
Polski i północno-wschodniej Słowacji.
|