-
- Obszar zamieszkania
Pogórzanie
to duża grupa polska zamieszkująca Pogórze i zachodnią część
Dołów Jasielsko-Sanockich. Okolice
Podkarpacia w rejonie miast Krosno, Brzozów, Dynów stanowiły
we wczesnym średniowieczu polsko-ruskie pogranicze. Na pewno
istniało tu już otwarte osadnictwo rolne, chociaż nie było
ono zbyt gęste. Zaczęło się ono szybko rozwijać po przyłączeniu
w 1341 r. tzw. Rusi czerwonej do ówczesnego państwa
polskiego. Sytuacja osadnicza była niezwykle skomplikowana.
Były tu bowiem z dawien dawna istniejące elementy etniczne
polski i ruskie. Na nie nakłada się nowa fala osadnicza
rusko-wołowska i niemiecka. Ta, początkowo wieloetniczna
mieszanka demograficzna została spolonizowana. Utworzyła się
polska grupa etnograficzna wschodnich Pogórzan ze znaczną
domieszką ruską, szczególnie we wsiach położonych na
Sanem.
-
- Gospodarka: Podstawą
gospodarki było rolnictwo, a hodowla odgrywała znacznie
mniejszą rolę. W wielu miejscowościach rozwinięte było na
dużą skalę rzemiosło, z którego największe znaczenie miało
tkactwo. Gospodarka rolna i
hodowla na własne potrzeby stały jednak na niskim poziomie.
Jeszcze do I wojny światowej pracowano drewnianymi narzędziami
do uprawy roli, w których tylko części pracujące wykonane
były z żelaza. Wysiewano żyto, pszenicę, owies, jęczmień,
a z okopowych głównie ziemniaki. Od dawna uprawiano również
bardzo dużo lnu. Całą pracę wykonywano ręcznie lub przy
pomocy zwierząt. Tylko gdzie niegdzie u bogatszych gospodarzy
trafiały się na początku XX w. maszyny, np. wąskomłotna młockarnia
lub kierat.
-
- Budownictwo: zróżnicowane
z wyraźną odrębnością pomiędzy wschodnią i zachodnią
częścią grupy. Na wschodzie przeważała chałupa
dwutraktowa i półtoratraktowa ze stajnią umieszczoną pod
wspólnym dachem z mieszkaniem, charakteryzująca się zwartą
bryłą i wysokim dachem. W okolicy Brzozowa często występowała
stodoła z wjazdem umieszczonym w szczycie budynku. W części
zachodniej budowano chałupy wąskie, jednotraktowe, rzadziej
półtoratraktowe, z niskimi czterospadowymi dachami krytymi słomą.
Tutaj też popularne były zagrody wielobudynkowe z oddzielnie
stojącym domem mieszkalnym. W okolicy Krosna występuje chałupa
z tzw. "warsztatem", oddzielną izbą umieszczoną w
szczycie budynku, pełniącą rolę pracowni tkackiej.
- Wsie tutejsze były z reguły bardzo duże. W
dolinach ciągnęły się wzdłuż rzek i potoków, ale na
terenie górzystym powstawały liczne przysiółki, które
utrzymały się do dziś.
- W
budownictwie sakralnym zwracają uwagę liczne drewniane kościoły
należące stylowo do małopolskiej grupy tego typu świątyń.
Silne przeludnienie i nierentowność gospodarki
rolnej spowodowały, że po 1880 r. rozwinął się tu ruch
emigracyjny do USA. Część wyjeżdżających nigdy nie wracała
do kraju, ale zasilała kasę domową pieniędzmi zarobionymi za
granicą. Zakupywano za nie głównie dodatkową ziemię uprawną,
ale też stawiano domy kryte blachą.
|